Küresel enerji piyasaları, Rusya'nın rafineri altyapısına yönelik saldırılar ve Körfez ülkelerinden yapılan petrol ürünü sevkiyatlarındaki aksamalar nedeniyle ciddi bir arz kriziyle karşı karşıya. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, normal şartlarda Hürmüz Boğazı üzerinden günlük yaklaşık 5 milyon varil petrol ürünü taşınırken, yaşanan kesintiler dizel, jet yakıtı ve LPG gibi rafine ürünlerin piyasaya ulaşmasını engelliyor.
Arz kaybı fiyatları tetikliyor
Körfez ülkelerinin net motorin ve gaz yağı ihracatı, ağustos ayında savaş öncesi dönemdeki seviyelerin dörtte birine kadar geriledi. Rusya'nın rafinaj sistemindeki aksaklıklarla birleşen bu durum, küresel motorin arzında günlük 1,6 milyon varillik bir düşüşe neden oldu. Arzın sıkılaşması, motorin fiyatlarının ham petrol fiyatlarından daha hızlı yükselmesine ve rafinerilerin üretim marjlarının rekor seviyelere ulaşmasına yol açtı.
Motorin, ağır taşımacılık, tarım ve sanayi gibi kritik sektörlerde yaygın kullanıldığı için ekonomik faaliyetlerdeki değişimlere karşı oldukça hassas bir ürün olarak öne çıkıyor. ABD ve Avrupa piyasalarında gözlemlenen sert fiyat artışları, bu ürünün küresel tedarik zincirindeki kırılganlığı gözler önüne seriyor.
Türkiye'ye yansımalar
Türkiye'de motorin ihtiyacının yaklaşık yüzde 47'si ithalat yoluyla karşılandığı için küresel piyasalardaki bu dalgalanmalar doğrudan iç piyasayı etkiliyor. Akdeniz piyasasındaki ürün fiyatlarını referans alan Türkiye'deki akaryakıt fiyatlandırma mekanizması, uluslararası fiyat artışlarını ve döviz kuru hareketlerini pompa fiyatlarına yansıtıyor.
Hükümet, küresel piyasalardaki olağanüstü fiyat hareketlerinin tüketici üzerindeki etkisini sınırlamak amacıyla 5 Mart tarihinde Eşel Mobil sistemini devreye almıştı. Bu sistem, uluslararası petrol fiyatlarındaki değişimleri vergiler üzerinden dengeleyerek akaryakıt fiyatlarındaki ani artışları frenlemeyi hedefliyor. Ancak küresel arz sıkışıklığının devam etmesi, ürün fiyatları ve rafineri marjları üzerindeki yukarı yönlü baskının süreceğine işaret ediyor.
