Dünya genelinde şehirleri yeşillendirmek amacıyla tercih edilen bazı ağaç türlerinin, beklenmedik bir şekilde hava kalitesini olumsuz etkileyebileceği ortaya çıktı. Science Advances dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, özellikle salkım söğüt ve kavak gibi hızlı büyüyen ağaçların, atmosferdeki ozon kirliliğinin önemli bir kaynağı olabileceğini gösteriyor.
Doğal bileşikler ve kimyasal tepkimeler
Ağaçlar doğrudan ozon üretmese de, fotosentez süreciyle atmosfere izopren gibi uçucu organik bileşikler (VOC) salıyor. Bu bileşikler, özellikle trafik ve sanayi kaynaklı azot oksitlerle (NOx) güneş ışığı altında tepkimeye girdiğinde, yer seviyesinde ozon oluşumuna neden oluyor. Yüksek ozon seviyeleri ise insanlarda solunum yolu rahatsızlıklarını tetikleyebiliyor.
Pekin üzerinde yapılan incelemeler, kentteki toplam VOC emisyonunun sadece yüzde 10'unun bitkilerden gelmesine rağmen, ozon oluşumuna giden kimyasal süreçteki paylarının yüzde 52 gibi yüksek bir orana ulaştığını kanıtladı. Araştırmacılar, bitkilerden salınan bu bileşiklerin ozon oluşturma potansiyelinin, insan kaynaklı emisyonlara göre çok daha güçlü olduğunu belirtiyor.
Küresel bir durum
Araştırma kapsamı sadece Pekin ile sınırlı kalmadı. Sidney ve Melbourne gibi dünya genelindeki 24 büyük metropolde yapılan analizler, birçok şehirde izopren salan ağaç türlerinin baskın olduğunu gösterdi. Örneğin, Sidney'deki ağaç varlığının yaklaşık yüzde 65'inin izopren salan türlerden oluştuğu belirlendi. Küresel ısınmayla birlikte artan hava sıcaklıklarının, bu kimyasal süreci daha da hızlandırabileceği uyarısında bulunuluyor.
Bilim insanları, bu bulguların şehirlerdeki ağaçlandırma çalışmalarının durdurulması gerektiği anlamına gelmediğini özellikle vurguluyor. Ağaçlar; karbon tutma, sıcaklıkları düşürme ve kentsel yaşam kalitesini artırma gibi hayati faydalar sağlamaya devam ediyor. Ancak uzmanlar, gelecekteki şehir planlamalarında ve yeşil alan projelerinde, hava kalitesi üzerindeki etkilerin de dikkate alınarak daha bilinçli ağaç türü seçimleri yapılması gerektiğini savunuyor.
