Japonya, uzun yıllardır tartışılan ve ebeveynlerin çocuklarına erişimini kısıtlayan velayet sisteminde köklü bir değişikliğe gitti. 1 Nisan 2026 tarihinde yürürlüğe giren yeni düzenleme ile boşanan çiftlere, çocukları üzerinde ortak velayet hakkı tanındı. Bu adım, özellikle boşanma sürecinde çocuğu yanına alarak diğer ebeveynle bağını koparan tarafın avantaj sağladığı mevcut hukuk sistemine karşı atılmış önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
Eski Sistemin Yarattığı Mağduriyetler
Daha önceki uygulamada, mahkemeler genellikle çocuğun hâlihazırda birlikte yaşadığı ebeveyni "asıl bakım veren" olarak kabul ediyordu. Bu durum, bazı avukatların müvekkillerine boşanma davası açılmadan önce çocukla birlikte evi terk etmelerini tavsiye etmesine yol açıyordu. Anastasiya Minkova ve Emily Sato gibi birçok ebeveyn, eşlerinin çocuklarını alıp gitmesiyle çocuklarından uzun süre ayrı kalma sorunuyla karşı karşıya kaldı. Japon hukukunda bu durum, cezai bir kaçırma eyleminden ziyade aile hukuku anlaşmazlığı olarak görüldüğü için mağduriyetler yıllarca sürdü.
Yeni Yasanın Kapsamı ve Sınırları
Yeni sistemle birlikte aile mahkemeleri, çocuğun üstün yararını gözeterek ortak veya tek velayete karar verebilecek. Eğitim, ikamet ve önemli tıbbi müdahaleler gibi kritik konularda ebeveynlerin ortak karar alması öngörülüyor. Ancak hukukçular, bu düzenlemenin "eşit zamanlı ortak bakım" anlamına gelmediği konusunda uyarıyor. Çocuk yine ağırlıklı olarak tek bir ebeveynle yaşamaya devam edebilecek ve diğer ebeveynin görüşme hakkı mahkeme kararlarının uygulanabilirliğine bağlı kalacak.
Eleştiriler ve Gelecek Beklentileri
Düzenlemeye yönelik en büyük endişelerden biri, aile içi şiddet mağdurlarının eski eşleriyle iletişim kurmaya zorlanma ihtimali. Yasa, şiddet veya istismar riski durumunda tek velayeti korusa da, psikolojik şiddetin mahkemelerce nasıl kanıtlanacağı belirsizliğini koruyor. Çocuklarını yıllardır göremeyen ebeveynler ise yasal hakların kağıt üzerinde kalmaması gerektiğini, görüşme takvimlerinin net yaptırımlarla desteklenmesi gerektiğini savunuyor. Japonya Adalet Bakanlığı ise yeni sistemin ebeveynleri birbirlerinin kişilik haklarına saygı duymaya ve çocuğun yararını ön planda tutmaya zorlayacağını belirtiyor.
